Anasayfa Araştırma Grupları EKOG Tamamlanan Projeler Boncuk Koyu Kum Köpekbalığı Araştırmaları Boncuk'tan İyi Haberler Var
Boncuk'tan İyi Haberler Var
Yazar Mutlu Payaslıoğlu   
Salı, 04 Eylül 2007 17:50

Foto: SAD/Mutlu Payaslıoğlu©

Sualtı Araştırmaları Derneği(SAD)'nin sualtı yaşamını korunmasına yönelik çalışmaları 2006 yılında yeni ve güzel bir çalışma ile zenginleşti. Kendi aramızdaki kod adı "Boncuk Projesi" olan "Boncuk Koyu Kum Köpekbalığı Koruma ve Gözlem Sisteminin Kurulması Projesi" 2006 yılında başladı. Bu proje neydi ve bugünlere nasıl geldi?

Önce kendimize bir soru sorarak baslamak gerekiyor: "Yüzyıllardır beraber yasadıkları hayvanlara bile zalimce eziyet etmekten çekinmeyen insanlar, belki hiç görmeyecekleri ve dokunamayacakları hayvanları koruyabilir mi, ya da korumalı mıdır? Üstelik bu hayvan köpekbalığı olursa tepkiniz ne olur, korunması asıl gereken biz miyiz?"

Bundan dört yıl önce Gökova Körfezi Boncuk Koyu'nda ilk kez bu muhtesem canlıları görene kadar ben de böyle düsünüyordum. Ama suyun içinde ahenkle kuyruk sallayarak ve insanlara aldırıs etmeden yüzmelerini izlediğimde bu düsüncem tamamen değisti. Aradan geçen yıllarda gerek bireysel, gerekse SAD adına yaptığımız gözlem ve arastırmalarda, Boncuk Koyu'nu ziyaret eden bu canlıların sadece muhtesem olduğunu değil, aynı zamanda çok özel bir amaçla bölgeye geldiklerini anladık. Gökova Körfezine dönemsel olarak giren Kum(Kumsal) köpekbalıkları(Sandbar sharks- Carcharhinus plumbeus) bu koya üreme ve yavrulama amacıyla gelmekteydi. Üstelik burası Akdeniz'de henüz bilinen tek üreme ve yavrulama sahasıydı.

Köpekbalıkları ne yazık ki kamuoyunda tehlikeli ve kaçınılması gereken canlılar olarak tanınır. Ama bildiğimizi sandığımız birçok sey gibi aslında bu bilgi de gerçekleri yansıtmamaktadır. Köpekbalıklarının yüzlerce türü vardır ve bunlar içinde pek azı insan için tehlike olusturur. Türkiye karasularında yasadığı tespit edilen türler içinde insana saldıran ve tehlike olusturan tür bulunmamaktadır. Köpekbalıklarından korkma nedenimiz sinemalarda izlediğimiz çoğu kurmaca olan görüntülerdir. Oysa köpekbalıkları bulundukları sularda beslenme piramidinin en üstünde yer alır.

Bu ne demektir? Doğada her canlının bir düsmanı, yok edeni vardır. Piramit doğal bir denge sisteminde olusmustur. Eğer bu ortamdan siz bir canlıyı yok eder veya sayısını çok azaltırsanız piramidin dengesini bozarsınız ve bunun sonucu olusacak kaos bütün düzeni etkileyebilir. Özellikle de piramidin en üstünde bulunan canlının yok olması çok tehlikelidir. Tüm dünyada ne yazık ki köpekbalıkları asırı avlanma sonucu yok olma tehlikesi ile karsı karsıyadır. Çok az köpekbalığı türü avlanma yasağı ile korunmaktadır. Boncukkoyuna gelen Kum köpekbalıkları da Akdeniz'deki asırı avlanmadan etkilenen türlerdendir.


Foto:SAD/Mutlu Payaslıoğlu©

Bugüne kadar Akdeniz'de köpekbalıklarını korumaya yönelik kapsamlı bir çalısma yapılmamıstır. Boncuk Koyu'nda, Avrupa'da da ilk kez denenecek olan bir köpekbalığı koruma sahası olusturma projesi baslatılmıstır. Proje, Çevre ve Orman Bakanlığı Özel Çevre Koruma Kurumu Baskanlığı tarafından yönetilmektedir. SAD ve Kurum arasında baslatılan isbirliği ile projenin gerçeklestirimi SAD tarafından yapılmaktadır.

SAD, daha önce basarıyla gerçeklestirdiği ve uluslarası ödüller alan Akdeniz Foku Koruma projesinden kazandığı deneyimlerini bu projede de kullanmaktadır. Bu projenin üç temel amacı bulunmaktadır: Birincisi, köpekbalığı üreme sahasının dıs etkilerden korunmasını sağlayacak bir koruma bölgesi olusturmak. İkincisi, dünyada ilk kez denenecek olan özel bir sualtı izleme sistemi kurulması. Üçüncüsü ise üniversitelerimiz ve uluslararası arastırma kurumlarıyla isbirliği yaparak, projede bilimsel arastırmalar yapmak ve köpekbalıklarını daha yakından tanımak. Boncuk Koyu ne yazık ki her geçen sene artan bir balıkçılık ve meraklı turist akını baskısıyla karsı karsıyadır. Bu güzel canlıları görmeye ve görüntülemeye gelen turistler ve dalgıçlar hayvanları ürkütmekte ve istemeden de olsa üreme ortamlarını tehdit etmektedir. Köpekbalıklarının üreme sahasındaki baskıları azaltabilmek amacıyla, koyda küçük bir alanda samandıralar ile koruma sahası olusturulmustur. Kıyıya ve samandıralar üzerine yerlestirilen uyarı yazıları ile bölgede yapılan çalısmalar kamuya duyurulmustur. Projenin 2006 sonrası için bu koruma alanın genisletilmesi gündeme gelebilir. Özellikle Gökova Körfezindeki ağ balıkçılığındaki artıs bu essiz körfezi hızla tüketmekte, sadece köpekbalıkları değil, diğer balıklarda bu faaliyetlerden zarar görmektedir. Bu nedenle koruma bölgelerinin olusturulması ve bunların güvenlik güçleri tarafından denetlenmesi körfezdeki yasamın devamı için gereklidir.

Projenin bir diğer amacı da köpekbalıklarının sualtına yerlestirilen kameralar ile izlenmesidir. 2006 yılındaki çalısmamızda köpekbalıklarının dolastığı alana 4 adet sabit sualtı kamerası yerlestirilmistir. Köpekbalıklarının Mayıs-Ağustos aylarında bölgede bulundukları konusunda bilgiler almıstık, buna karsılık 2006 yılında Temmuz ayında yaptığımız 30 günlük çalısma köpekbalıklarının bölgede olmadığını bize göstermistir. Fakat kullandığımız sistemler, karsılastığımız zorluklar ve toplanan bilgiler bize bundan sonra yapacağımız çalısmalar için çok değerli veriler olusturmaktadır. Projenin bundan sonraki asamasında bu süre daha genis tutulacak ve daha çok sabit kameradan gelen görüntüler ile bilgi toplanacaktır. Toplanan bu görüntülerin bazıları anında kıyıdaki görüntüleme istasyonundan bölgeye gelen turistlere gösterilecektir. İslenen veriler ise üniversite ve bilim adamlarımızın kullanımına açılacaktır. Alınan bu görüntülerin köpekbalıklarının bugüne kadar bilmediğimiz pek çok yönünü açığa çıkaracağını tahmin etmekteyiz.


Foto:SAD/Mutlu Payaslıoğlu©

Üniversitelerimizin sualtı arastırma bölümleri ve sivil toplum kurulusları ile bu projede ortak çalısmalar yapılması planlanmıstır. Canlıları bölgeye çeken nedenler, ekolojik çesitlilik ve Akdeniz’de gittikleri diğer yerleri izleyebilmek amacıyla uydu izlemeli etiketler kullanılması planlanan diğer çalısmalardır. Bu çalısma sonucunda köpekbalıları ile ilgili bilimsel çalısmalara daha fazla ağırlık verilmesini ve Türkiye karasularında diğer köpekbalıklarının arastırılmasına yönelik çalısmalar baslatılmasını düsünüyoruz. Köpekbalıklarının korkulacak canlılar değil eko sistemin en önemli zincirlerinden biri olduğunu herkese göstermek amacındayız. Üstelik bunu yaparken bölgeye turizm açısından sağlayacağı katkıları da unutmamak gerekmektedir.

Doğaya ve çevreye duyarlı, bilinçli bireyler yetistirebilmek amacıyla köpekbalığı koruma ve gözlem projesi çok önemli bir adımdır. Köpeklere karsı sergilediğimiz tutumla Avrupa Birliği gözünde sınıfta kaldığımız bir dönemde, köpekbalıklarını koruma çabalarımızın, olusan olumsuz havayı da dağıtacağını umut ediyoruz.